Đừng chủ quan với dịch âm đạo màu vàng, xanh, nâu – phân biệt nguyên nhân và khi nào cần đi khám

Dịch âm đạo (hay khí hư) là chất dịch nhầy tiết ra tự nhiên ở âm đạo người phụ nữ. Bình thường, dịch âm đạo có màu trắng trong hoặc hơi ngả vàng, kết cấu dai như lòng trắng trứng, không mùi hoặc chỉ hơi tanh nhẹ và không gây ngứa. Dịch âm đạo sinh lý đóng vai trò giữ ẩm và làm sạch môi trường âm đạo, ngăn ngừa vi khuẩn có hại phát triển. Tuy nhiên, dịch âm đạo đổi màu bất thường (như màu vàng đậm, xanh lục hoặc nâu) kèm theo mùi hôi khó chịu, ngứa rát… thường là dấu hiệu cảnh báo vấn đề sức khỏe phụ khoa. Trên thực tế, các dạng viêm nhiễm phụ khoa rất phổ biến – khoảng 75% phụ nữ trên thế giới có thể bị viêm âm đạo do nấm Candida ít nhất một lần trong đời. Do đó, chị em cần hiểu rõ dịch âm đạo màu vàng, xanh, nâu biểu hiện cho tình trạng gì và khi nào cần đi khám bác sĩ để điều trị kịp thời.

Dịch âm đạo màu vàng bất thường có ý nghĩa gì?

Nhiều phụ nữ lo lắng khi thấy dịch âm đạo có màu vàng. Trước hết, cần phân biệt: nếu khí hư chỉ hơi ngả vàng nhạt, không mùi, không ngứa thì có thể vẫn trong giới hạn bình thường. Dịch sinh lý có thể chuyển vàng nhẹ khi khô lại trên quần lót hoặc xuất hiện vàng nhạt vào thời điểm sắp hết kinh. Tuy nhiên, dịch âm đạo màu vàng đậm kèm mùi hôi hoặc ngứa rát chắc chắn là bất thường. Hiện tượng này thường liên quan đến các nhiễm trùng phụ khoa như viêm âm đạo, viêm cổ tử cung hoặc các bệnh lây qua đường tình dục.

Viêm âm đạo do tạp khuẩn (nhiễm khuẩn âm đạo) là nguyên nhân hàng đầu gây khí hư màu vàng ở phụ nữ. Sự mất cân bằng hệ vi sinh vật và độ pH âm đạo (ví dụ do dùng kháng sinh kéo dài hoặc thụt rửa âm đạo quá mức) tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển, dẫn đến viêm nhiễm âm đạo. Khí hư do viêm âm đạo thường có màu vàng, đặc như mủ, bám khô trên quần lót, kèm mùi hôi tanh và gây ngứa rát vùng kín. Ngoài ra, viêm âm đạo do nấm Candida cũng có thể khiến dịch âm đạo ngả vàng hoặc trắng đục. Dạng khí hư do nấm thường đặc quánh, vón cục như bã đậu, gây ngứa rất nhiều, thậm chí đau rát khi tiểu tiện hoặc quan hệ tình dục.

Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) cũng biểu hiện qua dịch âm đạo màu vàng bất thường. Chẳng hạn, nhiễm Trichomonas vaginalis (trùng roi) thường gây khí hư màu vàng hoặc vàng xanh, loãng và sủi bọt với số lượng nhiều, kèm mùi hôi như cá ươn và ngứa rát âm đạo. Bệnh lậu (nhiễm lậu cầu) cũng có thể khiến dịch tiết âm đạo chuyển màu vàng mủ hoặc xanh nhạt, thường kèm theo triệu chứng tiểu buốt, đau vùng bụng dưới hoặc viêm cổ tử cung. Thực tế, khí hư màu vàng hoặc xanh do các tác nhân nhiễm trùng nếu không được điều trị kịp thời có thể lan lên gây viêm vùng chậu, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của phụ nữ (tăng nguy cơ vô sinh). Vì vậy, khi thấy khí hư màu vàng bất thường kèm mùi hôi, ngứa, đau… chị em nên chủ động đi khám để tìm nguyên nhân và điều trị sớm.

Dịch âm đạo màu xanh – dấu hiệu viêm nhiễm nghiêm trọng

Khí hư có màu xanh lục hoặc vàng xanh gần như luôn là dấu hiệu viêm nhiễm phụ khoa bất thường. Màu xanh thường xuất hiện khi nhiễm trùng nặng, mủ tích tụ nhiều. Theo các chuyên gia, khi vi khuẩn hoặc ký sinh trùng xâm nhập âm đạo, ban đầu dịch có thể loãng và màu vàng, sau đó chuyển vàng xanh và đặc dần, cuối cùng thành màu xanh lục đậm, sệt kèm các triệu chứng như nóng rát, ngứa vùng kín, đau khi tiểu tiện hoặc quan hệ. Như đã đề cập, tác nhân gây trùng roi Trichomonas là nguyên nhân tiêu biểu gây khí hư màu vàng xanh kèm mùi hôi tanh nồng. Bên cạnh đó, viêm âm đạo do vi khuẩn nặng, viêm cổ tử cung, hoặc viêm vùng chậu cũng có thể khiến dịch âm đạo có màu xanh bất thường. Đôi khi, việc quên dị vật trong âm đạo (ví dụ: tampon, cốc nguyệt san) quá lâu cũng dẫn đến viêm nhiễm nặng với khí hư có mùi rất hôi và ngả màu xanh.

Điều đáng lưu ý là dịch âm đạo màu xanh thường cảnh báo những bệnh phụ khoa nguy hiểm. Nếu không được điều trị kịp thời, các nhiễm trùng như lậu, Chlamydia hoặc viêm vùng chậu có thể đe dọa thiên chức làm mẹ và chất lượng cuộc sống của người phụ nữ. Bác sĩ khuyến cáo bất cứ khi nào thấy âm đạo ra khí hư màu xanh bất thường, đặc biệt nếu kèm mùi hôi tanh, ngứa rát, đau khi tiểu hoặc đau khi giao hợp, chị em hãy đến ngay cơ sở y tế để khám và điều trị sớm. Việc phát hiện và can thiệp sớm sẽ tăng khả năng chữa dứt điểm, tránh biến chứng về sau.

Dịch âm đạo màu nâu: khi nào bình thường, khi nào bất thường?

Không giống dịch xanh hoặc vàng, dịch âm đạo màu nâu có thể xuất hiện cả trong trường hợp sinh lý bình thường lẫn bệnh lý. Thông thường, vào thời điểm sắp có kinh hoặc vừa hết kinh nguyệt, nhiều phụ nữ thấy chút khí hư màu nâu nhạt trên băng vệ sinh hoặc quần lót. Nguyên nhân đơn giản là máu kinh cũ còn sót lại bị đẩy ra ngoài chậm, oxy hóa nên đổi từ đỏ sẫm sang nâu nhạt hoặc nâu sẫm. Hiện tượng ra dịch nâu ít vào đầu hoặc cuối kỳ kinh được xem là bình thường và không đáng lo ngại.

Tuy nhiên, nếu khí hư màu nâu xuất hiện kéo dài nhiều ngày sau kỳ kinh hoặc vào những thời điểm bất thường trong chu kỳ (giữa chu kỳ, sau quan hệ, v.v.) kèm theo mùi hôi tanh hoặc ngứa rát, thì đó có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề phụ khoa cần được chú ý. Dịch âm đạo màu nâu thực chất là dịch nhầy lẫn máu, nên nguyên nhân thường liên quan đến tình trạng xuất huyết bất thường từ đường sinh dục. Một số nguyên nhân phổ biến gồm:

• Rối loạn nội tiết tố hoặc tác dụng phụ của thuốc tránh thai: Suy giảm estrogen có thể làm niêm mạc tử cung bong một phần nhỏ ngoài kỳ kinh, gây ra đốm dịch màu nâu. Nhiều chị em dùng thuốc tránh thai (đặc biệt là mới bắt đầu) cũng gặp hiện tượng spotting – ra chút khí hư nâu nhạt giữa chu kỳ do thay đổi nội tiết.

• Rụng trứng (phóng noãn): Vào thời điểm giữa chu kỳ, một số phụ nữ có chút dịch nhầy lẫn vệt máu hồng hoặc nâu do quá trình trứng rụng gây ra thay đổi hormone. Đây thường là lượng rất ít và tự hết trong 1-2 ngày, không kèm triệu chứng bất thường khác.

• Dấu hiệu mang thai: Nếu bạn đang trong độ tuổi sinh sản và thấy chậm kinh kèm ra ít dịch màu nâu nhạt, có khả năng đó là máu báo thai. Khi trứng được thụ tinh và làm tổ vào niêm mạc tử cung (khoảng 1-2 tuần sau thụ thai), có thể xảy ra chảy máu rất nhẹ với màu từ hồng đến nâu. Hiện tượng này vô hại. Tuy nhiên, dịch nâu trong thai kỳ cũng có thể cảnh báo tình huống nguy hiểm như thai ngoài tử cung hoặc dọa sảy thai. Nếu phôi thai làm tổ ngoài tử cung (ví dụ ở ống dẫn trứng), người mẹ thường bị ra huyết nâu đen kèm đau bụng dưới dữ dội một bên – cần cấp cứu ngay để tránh vỡ ống dẫn trứng. Còn trong 3 tháng đầu thai kỳ, khoảng 10–20% trường hợp thai bị sảy sớm thường biểu hiện chảy máu âm đạo (có thể chỉ là dịch nâu hoặc máu đỏ) kèm đau bụng. Bất kỳ ra khí hư màu nâu nào khi đang mang thai đều phải được thăm khám ngay lập tức.

• Bệnh lây qua đường tình dục: Nhiễm các bệnh như chlamydia, lậu đôi khi gây viêm nhiễm cổ tử cung, dẫn đến hiện tượng ra máu giữa chu kỳ hoặc chảy máu sau khi quan hệ tình dục. Lượng máu này ít và ra cùng dịch âm đạo nên có màu nâu. Nhiều trường hợp chlamydia hoặc lậu không có triệu chứng rõ ràng, nên chị em cần khám phụ khoa định kỳ nếu có nguy cơ cao (quan hệ không an toàn, nhiều bạn tình) để tầm soát sớm.

• Các bệnh lý phụ khoa tại tử cung, cổ tử cung: Khí hư lẫn máu nâu bất thường có thể bắt nguồn từ các bệnh lý như polyp cổ tử cung, u xơ tử cung dưới niêm mạc, lạc nội mạc tử cung (tại tử cung hoặc buồng trứng), hay tổn thương sẹo mổ ở tử cung. Đặc biệt, ra huyết nâu sau quan hệ có thể là dấu hiệu của tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung, hoặc tăng sản/ung thư nội mạc tử cung ở phụ nữ trung niên. Những bệnh lý ác tính này thường giai đoạn đầu rất mờ nhạt, chỉ biểu hiện bằng xuất huyết âm đạo nhẹ (dịch nâu) và đau bụng âm ỉ. Do đó, chị em tuyệt đối không nên chủ quan khi thấy khí hư màu nâu bất thường ngoài kỳ kinh.

Khi nào cần đi khám bác sĩ? Như đã trình bày, dịch âm đạo màu nâu xuất hiện quanh thời gian hành kinh có thể là sinh lý bình thường. Tuy vậy, chị em nên theo dõi kỹ thời điểm và triệu chứng đi kèm. Nếu khí hư màu nâu ra liên tục nhiều ngày, có mùi hôi hoặc gây ngứa rát, hãy đi khám phụ khoa để được kiểm tra. Đặc biệt, phụ nữ đang mang thai hoặc đã bước vào tuổi mãn kinh càng cần thăm khám ngay khi thấy dịch âm đạo có màu bất thường (nâu, đỏ, v.v.) vì đây là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý nguy hiểm ở những đối tượng này. Thăm khám sớm sẽ giúp phát hiện sớm và điều trị hiệu quả các bệnh lý nếu có, kể cả những bệnh nghiêm trọng như ung thư cổ tử cung.

Lời khuyên để phòng ngừa khí hư bất thường

Sức khỏe vùng kín phản ánh phần nào lối sống và cách chăm sóc của mỗi người. Để phòng ngừa dịch âm đạo có màu bất thường, chị em phụ nữ nên lưu ý một số điều trong sinh hoạt hàng ngày:

• Vệ sinh vùng kín đúng cách: Rửa vùng kín mỗi ngày bằng nước sạch và sản phẩm dịu nhẹ. Nên chọn dung dịch vệ sinh phụ nữ có độ pH phù hợp, an toàn cho vùng nhạy cảm (ví dụ như dung dịch vệ sinh Intimate chứa thành phần tự nhiên) để làm sạch bên ngoài âm hộ. Sản phẩm Intimate giúp cân bằng pH tự nhiên, ổn định hệ vi khuẩn có lợi, nhờ đó giảm tối đa nguy cơ viêm nhiễm và nấm ngứa cho vùng kín. Lưu ý không thụt rửa sâu vào âm đạo vì dễ làm loạn khuẩn và đẩy vi khuẩn vào sâu hơn. Trong những ngày hành kinh, cần thay băng vệ sinh 4–6 giờ/lần để ngăn vi khuẩn sinh sôi. Hạn chế dùng tampon hoặc cốc nguyệt san quá 8 giờ liên tục.

• Không lạm dụng băng vệ sinh hàng ngày: Việc dùng panty liner liên tục mọi ngày có thể khiến vùng kín luôn ẩm ướt, bí khí, tạo môi trường cho vi khuẩn và nấm phát triển. Điều này làm tăng nguy cơ viêm nhiễm phụ khoa, thậm chí viêm ngược dòng lên tử cung, vòi trứng. Do đó, chỉ nên dùng băng vệ sinh hàng ngày khi thực sự cần (như những ngày đầu và cuối kỳ kinh), và phải thay miếng lót sau 4–6 giờ sử dụng, không dùng một miếng lót quá lâu.

• Trang phục và sinh hoạt hợp lý: Mặc quần lót chất liệu thoáng mát (cotton) và vừa vặn, tránh quần lót quá chật hoặc ẩm ướt. Giặt phơi quần lót dưới nắng để diệt khuẩn, và nên thay mới định kỳ vài tháng một lần. Tránh mặc quần bó sát trong thời gian dài vì dễ gây hầm bí vùng kín. Sau khi đi vệ sinh hoặc bơi lội, nên lau/rửa và thay đồ lót khô ráo sớm nhất có thể.

• Quan hệ tình dục an toàn: Thực hành tình dục an toàn giúp phòng tránh các bệnh lây qua đường tình dục – nguyên nhân hàng đầu gây khí hư bất thường. Hãy sử dụng bao cao su và kiểm tra sức khỏe sinh dục định kỳ cho cả hai vợ chồng/bạn tình. Ngoài ra, nên chung thủy một bạn tình để giảm nguy cơ lây nhiễm chéo.

• Chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt lành mạnh: Ăn uống đầy đủ dưỡng chất, bổ sung sữa chua hoặc men vi sinh để hỗ trợ hệ vi khuẩn có lợi. Tăng cường rau xanh, trái cây giúp nâng cao sức đề kháng. Hạn chế đồ ngọt và rượu bia vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm nấm men. Giữ tinh thần thoải mái, tập thể dục nhẹ nhàng cũng góp phần giúp cân bằng nội tiết tố, từ đó giảm nguy cơ rối loạn khí hư.

Màu sắc của dịch âm đạo là một tín hiệu sức khỏe quan trọng mà chị em không nên bỏ qua. Dịch âm đạo màu vàng, xanh, nâu đều có thể cảnh báo những bất thường trong cơ thể – từ viêm nhiễm phụ khoa cho đến các rối loạn nội tiết hoặc bệnh lý nghiêm trọng hơn. Điều quan trọng là phụ nữ cần lắng nghe cơ thể mình: nếu nhận thấy dịch âm đạo có màu bất thường kèm triệu chứng khó chịu, hãy sớm đi khám bác sĩ chuyên khoa phụ sản để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời. Bên cạnh đó, việc chú trọng vệ sinh vùng kín khoa học và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp phòng ngừa phần lớn các vấn đề viêm nhiễm, giúp chị em luôn tự tin với sức khỏe phụ khoa của mình.