Viêm âm đạo tái phát là gì? Tỷ lệ tái phát ở phụ nữ

Viêm âm đạo tái phát là tình trạng viêm nhiễm âm đạo lặp đi lặp lại nhiều lần dù đã điều trị khỏi trước đó. Nói cách khác, sau khi chữa khỏi, bệnh lại “quay lại” trong một thời gian ngắn. Theo định nghĩa của Cơ quan Y tế Quốc gia Anh (NHS), viêm âm đạo được coi là tái phát khi xảy ra khoảng 4 lần hoặc hơn trong một năm. Đây là một vấn đề khá phổ biến và gây nhiều phiền toái cho chị em phụ nữ.

Viêm âm đạo nói chung là bệnh phụ khoa rất thường gặp. Thống kê cho thấy khoảng 75% phụ nữ sẽ trải qua ít nhất một lần viêm âm đạo trong đời. Tại Việt Nam, tỷ lệ phụ nữ từng mắc các bệnh viêm nhiễm phụ khoa (bao gồm viêm âm đạo) lên đến khoảng 90%. Trong số đó, không ít người bị tái phát nhiều lần. Một nghiên cứu của Đại học Manchester (Anh) năm 2018 ước tính khoảng 138 triệu phụ nữ trên thế giới mỗi năm gặp tình trạng nhiễm nấm âm đạo (Candida) tái phát nhiều lần – tương đương khoảng 5 – 8% phụ nữ có nhiễm nấm chuyển thành mạn tính. Bên cạnh nấm, viêm âm đạo do vi khuẩn cũng rất hay tái đi tái lại: các nghiên cứu sản phụ khoa ghi nhận khoảng 50% phụ nữ bị viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis) sẽ tái phát trong vòng 6 tháng sau điều trị, và có thể lên đến gần 70% tái phát trong 1 năm. Những con số này cho thấy viêm âm đạo tái phát là nỗi lo thầm kín nhưng không hề hiếm gặp.

Nguyên nhân phổ biến gây viêm âm đạo tái phát

Có nhiều nguyên nhân khiến viêm âm đạo dễ tái phát nhiều lần. Hiểu được những yếu tố gây bệnh dai dẳng sẽ giúp chị em có cách phòng ngừa hiệu quả hơn. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến nhất:

1. Vệ sinh vùng kín chưa đúng cách

Thói quen vệ sinh không tốt hoặc chưa đúng cách là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến viêm nhiễm phụ khoa tái đi tái lại. Âm đạo của phụ nữ có cấu tạo mở, dễ tạo môi trường cho vi khuẩn xâm nhập. Nếu không giữ vệ sinh vùng kín sạch sẽ hàng ngày, đặc biệt sau quan hệ tình dục hoặc trong kỳ kinh nguyệt, vi khuẩn và nấm có thể sinh sôi gây viêm. Ngược lại, vệ sinh quá mức hoặc sai cách cũng có hại: thụt rửa âm đạo sâu, dùng xà phòng hoặc dung dịch tẩy rửa mạnh nhiều lần trong ngày sẽ làm mất cân bằng tự nhiên của môi trường âm đạo, tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển trở lại. Do đó, việc vệ sinh cần thực hiện đúng cách và điều độ – rửa vùng kín bên ngoài 1-2 lần mỗi ngày bằng nước sạch hoặc dung dịch dịu nhẹ, tránh thụt rửa sâu và không dùng sản phẩm có chất tẩy mạnh. Bên cạnh đó, lưu ý vệ sinh từ trước ra sau (từ âm đạo về hậu môn) sau khi đi vệ sinh để tránh đưa vi khuẩn ngược vào âm đạo.

2. Mất cân bằng pH và hệ vi sinh âm đạo

Âm đạo khỏe mạnh có độ pH hơi axit (khoảng 3,8 – 4,5) và chứa nhiều lợi khuẩn (chủ yếu là lactobacillus). Môi trường axit này giúp ức chế vi khuẩn có hại và nấm men quá mức. Nếu độ pH bị thay đổi hoặc hệ vi sinh mất cân bằng, viêm âm đạo rất dễ tái phát. Nhiều yếu tố có thể làm tăng pH âm đạo bất thường: ví dụ dùng xà phòng kiềm mạnh, thụt rửa bằng dung dịch không phù hợp, tinh dịch (có tính kiềm) sau quan hệ, nước trong bể bơi chứa clo, hoặc thậm chí stress và thay đổi nội tiết cũng ảnh hưởng tới môi trường âm đạo. Khi pH tăng lên, các vi khuẩn có hại như tạp khuẩn sẽ phát triển mạnh, còn lợi khuẩn giảm đi – hậu quả là viêm nhiễm dễ tái diễn. Vì vậy, việc duy trì pH sinh lý và hệ vi sinh cân bằng cho vùng kín là rất quan trọng để ngăn ngừa bệnh trở lại.

3. Lạm dụng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh kéo dài hoặc không hợp lý có thể dẫn đến viêm âm đạo tái phát, đặc biệt là nhiễm nấm. Kháng sinh (dù uống hay đặt âm đạo) khi tiêu diệt tác nhân gây bệnh cũng vô tình tiêu diệt luôn các vi khuẩn có lợi sống tự nhiên trong âm đạo. Sự suy giảm lactobacillus tạo cơ hội cho nấm men như Candida phát triển quá mức hoặc vi khuẩn có hại trỗi dậy gây viêm. Nhiều phụ nữ sau khi dùng kháng sinh điều trị các bệnh khác (như viêm họng, nhiễm trùng tiết niệu…) liền bị nấm âm đạo bùng phát trở lại. Ngoài ra, việc tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc đặt phụ khoa không theo chỉ dẫn bác sĩ có thể khiến vi khuẩn kháng thuốc, lần viêm sau điều trị sẽ khó dứt điểm hơn. Do đó, chỉ nên dùng kháng sinh khi thật sự cần thiết và có chỉ định, đồng thời tuân thủ đúng liều lượng, thời gian để tránh tạo điều kiện cho viêm âm đạo tái phát.

4. Điều trị không triệt để, dễ tái nhiễm

Một nguyên nhân thường gặp của viêm âm đạo tái phát là do điều trị chưa dứt điểm hoặc tái nhiễm từ bạn tình. Nhiều chị em khi thấy triệu chứng thuyên giảm đã tự ý ngừng thuốc giữa chừng, khiến mầm bệnh chưa được tiêu diệt hoàn toàn tiếp tục sinh sôi trở lại. Cũng có trường hợp tự chữa bằng mẹo dân gian hoặc dùng đơn thuốc cũ không phù hợp với tác nhân gây viêm hiện tại, dẫn đến bệnh kéo dài. Bên cạnh đó, nguồn lây từ bạn tình cũng cần lưu ý. Một số tác nhân viêm âm đạo có thể lây truyền qua quan hệ tình dục như nấm Candida, trùng roi Trichomonas hay Chlamydia… Nếu chỉ người vợ điều trị mà chồng/bạn tình không được kiểm tra và điều trị (trong trường hợp cần thiết) thì dễ xảy ra vòng luẩn quẩn tái nhiễm qua lại. Ví dụ, viêm âm đạo do nấm mặc dù không xếp là bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhưng nam giới có thể mang nấm không triệu chứng và truyền sang vợ. Do vậy, khi đã bị viêm âm đạo nhiều lần, chị em nên đi khám để xác định rõ tác nhân và điều trị theo phác đồ của bác sĩ, đồng thời trao đổi với bác sĩ về việc điều trị cho bạn tình (nếu nguyên nhân viêm có khả năng lây nhiễm). Tuân thủ điều trị đầy đủ cho đến khi khỏi hẳn và tái khám theo hẹn sẽ giảm nguy cơ tái phát tối đa.

5. Tác nhân nấm men (Candida) dễ tái phát

Nhiễm nấm âm đạo do Candida albicans là một trong những dạng viêm âm đạo hay tái phát nhất. Nấm Candida vốn tồn tại với lượng nhỏ trong âm đạo khỏe mạnh, nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng sinh sôi mạnh và gây viêm. Sau đợt viêm đầu tiên, nếu cơ địa hoặc môi trường âm đạo của người phụ nữ vẫn thuận lợi cho nấm (ví dụ pH tăng, thiếu lợi khuẩn, đường huyết cao), thì nấm rất dễ bùng phát đợt mới. Một số phụ nữ có yếu tố nguy cơ khiến nhiễm nấm dễ tái đi tái lại như: đái tháo đường không kiểm soát tốt (lượng đường cao làm nấm phát triển mạnh), mang thai hoặc dùng thuốc tránh thai nội tiết (thay đổi hormone), hệ miễn dịch suy giảm, thường xuyên mặc quần bó sát hoặc ẩm ướt, ăn nhiều đồ ngọt… Những yếu tố này giúp nấm Candida có môi trường lý tưởng để sinh trưởng liên tục. Ngoài ra, một số chủng nấm có thể hình thành bào tử và màng sinh học bám trên thành âm đạo, rất khó tiêu diệt hoàn toàn nếu chỉ điều trị ngắn ngày – do đó sau một thời gian chúng lại phát triển gây viêm trở lại. Chính vì thế, viêm âm đạo do nấm cần được điều trị đủ liệu trình (thường bác sĩ sẽ cho đặt thuốc hoặc uống thuốc kháng nấm kéo dài hơn bình thường), kết hợp điều chỉnh thói quen sinh hoạt để ngăn nấm tái phát.

6. Viêm âm đạo do vi khuẩn khó dứt điểm

Viêm âm đạo do vi khuẩn (còn gọi là viêm âm đạo do tạp khuẩn hay bacterial vaginosis – BV) cũng nổi tiếng là dễ tái phát. Nguyên nhân của BV là sự mất cân bằng hệ vi khuẩn âm đạo: lợi khuẩn lactobacillus suy giảm và các vi khuẩn kỵ khí có hại tăng sinh quá mức. Dù đã điều trị diệt bớt vi khuẩn gây hại (thường bằng kháng sinh như metronidazole), nhưng nếu hệ lợi khuẩn chưa phục hồi, môi trường âm đạo vẫn “thuận lợi” cho vi khuẩn có hại, thì chỉ sau vài tuần hoặc vài tháng, tình trạng viêm có thể xuất hiện trở lại. Thống kê lâm sàng cho thấy tỷ lệ tái phát của BV rất cao như đã nêu ở trên. Một lý do khác là nhiều phụ nữ không có triệu chứng rõ ràng khi bị viêm do vi khuẩn, nên dễ chủ quan không điều trị hoặc không kiêng khem, dẫn đến viêm âm đạo kéo dài âm ỉ. Thêm vào đó, mặc dù viêm âm đạo do vi khuẩn không được xếp vào nhóm bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhưng hoạt động tình dục cũng ảnh hưởng đến nguy cơ tái phát. Quan hệ với bạn tình mới, quan hệ không dùng bao cao su (tinh dịch làm tăng pH), hoặc quan hệ với nhiều người có thể làm xáo trộn hệ vi sinh âm đạo và đưa thêm vi khuẩn lạ vào, khiến viêm dễ tái đi tái lại. Vì vậy, với dạng viêm âm đạo do vi khuẩn, ngoài việc dùng thuốc theo chỉ dẫn, chị em nên chú ý phục hồi hệ lợi khuẩn (ví dụ bổ sung probiotic theo tư vấn bác sĩ) và duy trì lối sống tình dục lành mạnh để giảm nguy cơ tái phát.

Hậu quả nếu không điều trị dứt điểm viêm âm đạo tái phát

Viêm âm đạo không nguy hiểm đến tính mạng nhưng nếu để kéo dài dai dẳng và tái phát nhiều lần, nó có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe và đời sống của phụ nữ:

• Ảnh hưởng đến sinh hoạt và tâm lý: Tình trạng viêm nhiễm lặp đi lặp lại gây ra ngứa ngáy, đau rát, khí hư có mùi hôi, khiến chị em luôn khó chịu, mất tự tin trong giao tiếp hàng ngày. Nhiều người vì ngại mùi hôi và đau rát mà giảm ham muốn tình dục, né tránh “chuyện chăn gối”, lâu dần ảnh hưởng đến hạnh phúc vợ chồng và tâm lý tự ti, lo lắng.

• Nguy cơ viêm nhiễm lan rộng: Viêm âm đạo kéo dài có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm lan ngược lên cổ tử cung, tử cung, vòi trứng và vùng chậu, gây viêm cổ tử cung, viêm lộ tuyến, viêm tử cung hoặc viêm vùng chậu. Những bệnh này khó điều trị hơn nhiều và có thể để lại di chứng.

• Suy giảm khả năng sinh sản: Viêm nhiễm phụ khoa mạn tính làm môi trường âm đạo luôn mất cân bằng, pH bất thường và có nhiều tác nhân gây viêm, dẫn đến tinh trùng khó sống sót hoặc di chuyển để thụ tinh. Hơn nữa, các biến chứng như viêm tắc vòi trứng do nhiễm trùng lan rộng sẽ ngăn cản trứng và tinh trùng gặp nhau. Do đó, viêm âm đạo tái phát lâu ngày có thể làm tăng nguy cơ vô sinh – hiếm muộn ở nữ giới nếu không được điều trị triệt để.

• Biến chứng trong thai kỳ: Phụ nữ mang thai bị viêm âm đạo (đặc biệt là do vi khuẩn hoặc trùng roi) kéo dài có nguy cơ cao gặp các biến chứng như sảy thai, vỡ ối sớm, sinh non hoặc nhiễm trùng ối. Viêm âm đạo do nấm khi mang thai cũng dễ tái phát và gây khó chịu, nếu không chữa kịp thời có thể ảnh hưởng gián tiếp đến sự phát triển của thai nhi.

• Ảnh hưởng đến em bé sơ sinh: Nếu người mẹ bị viêm âm đạo (do nấm, vi khuẩn hoặc virus) khi sinh thường, em bé đi qua đường âm đạo có thể tiếp xúc với mầm bệnh. Trẻ sinh ra bởi mẹ nhiễm nấm âm đạo thường bị tưa miệng (nấm lưỡi) sớm. Nếu mẹ bị viêm do vi khuẩn, trẻ có nguy cơ viêm kết mạc mắt hoặc nhiễm trùng sơ sinh. Ngoài ra, người mẹ sau sinh cũng dễ bị nhiễm khuẩn hậu sản, viêm niêm mạc tử cung nếu vẫn còn ổ viêm âm đạo tồn tại.

Tóm lại, viêm âm đạo tái phát nhiều lần không chỉ gây phiền toái trong cuộc sống mà còn tiềm ẩn những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe sinh sản. Vì vậy, chị em không nên chủ quan; cần điều trị dứt điểm và chủ động phòng ngừa tái phát để bảo vệ bản thân.

Biện pháp phòng ngừa viêm âm đạo tái phát hiệu quả

Để ngăn ngừa viêm âm đạo tái phát, điều quan trọng là duy trì một số thói quen tốt và chăm sóc sức khỏe phụ khoa đều đặn. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa hiệu quả mà chị em nên áp dụng:

• Vệ sinh vùng kín đúng cách hàng ngày: Rửa vùng kín mỗi ngày 1-2 lần bằng nước ấm hoặc dung dịch vệ sinh phụ nữ có độ pH phù hợp (khoảng 4 – 5). Tránh thụt rửa sâu bên trong âm đạo nếu không có chỉ định của bác sĩ. Sau khi vệ sinh, dùng khăn sạch lau khô vùng kín (vùng ẩm ướt là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn, nấm). Trong kỳ kinh nguyệt, chú ý thay băng vệ sinh 3-4 giờ/lần hoặc sớm hơn nếu băng bẩn, để vùng kín luôn sạch sẽ. Cũng nên thay tampon mỗi 4-6 giờ nếu sử dụng. Tuyệt đối không dùng xà phòng thơm, dung dịch có chất tẩy rửa mạnh, hoặc xịt khử mùi cho vùng kín vì dễ làm mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo.

• Lựa chọn quần lót và trang phục phù hợp: Nên mặc quần lót chất liệu cotton thoáng mát, thấm hút mồ hôi tốt và đủ rộng rãi. Tránh mặc quần lót ẩm ướt hoặc quần bó sát trong thời gian dài vì sẽ tạo độ ẩm và ma sát, kích thích vi khuẩn và nấm phát triển. Sau khi giặt đồ lót, nên phơi ngoài nắng to hoặc ủi nóng để diệt vi khuẩn. Hạn chế mặc quần bó, quần nylon bí bách; thay vào đó, chọn quần áo thông thoáng, đặc biệt trong thời tiết nóng ẩm.

• Chú ý trong hoạt động tình dục: Thực hành tình dục an toàn giúp giảm nguy cơ tái nhiễm. Chị em nên sử dụng bao cao su khi quan hệ nếu chưa rõ tình trạng sức khỏe của bạn tình, nhằm tránh lây nhiễm các tác nhân gây viêm. Tránh quan hệ với nhiều bạn tình hoặc quan hệ thô bạo gây tổn thương âm đạo. Nếu đang trong quá trình điều trị viêm âm đạo, nên kiêng quan hệ hoàn toàn cho đến khi khỏi hẳn để niêm mạc âm đạo phục hồi và không lây mầm bệnh qua lại. Ngoài ra, sau khi quan hệ nên đi tiểu và vệ sinh nhẹ nhàng sớm để loại bớt vi khuẩn.

• Hoàn thành đầy đủ phác đồ điều trị: Trong trường hợp bạn vừa điều trị viêm âm đạo, hãy đảm bảo dùng đủ liều thuốc và đủ thời gian bác sĩ đã kê, ngay cả khi triệu chứng đã hết. Không tự ý bỏ thuốc sớm vì mầm bệnh có thể chưa loại bỏ hết và sẽ bùng phát trở lại. Cũng không nên tự dùng đơn thuốc cũ hay thuốc của người khác khi tái phát, mà cần tái khám để bác sĩ xác định nguyên nhân và đổi thuốc phù hợp (ví dụ: thuốc trị nấm khác với thuốc trị vi khuẩn). Việc tuân thủ nghiêm túc hướng dẫn điều trị sẽ giúp trị dứt điểm và ngừa tái phát tốt hơn.

• Dinh dưỡng và lối sống lành mạnh: Sức đề kháng của cơ thể đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa các bệnh viêm nhiễm. Chị em nên duy trì chế độ ăn cân bằng, bổ sung nhiều rau xanh, trái cây giàu vitamin C để tăng cường miễn dịch. Hạn chế đồ ngọt và tinh bột tinh chế nếu hay bị nhiễm nấm âm đạo, vì lượng đường cao trong máu và mô dịch có thể thúc đẩy nấm phát triển. Có thể bổ sung thực phẩm chứa probiotic (lợi khuẩn) như sữa chua không đường, men vi sinh theo tư vấn bác sĩ để hỗ trợ cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột và âm đạo. Bên cạnh đó, hãy tập thể dục đều đặn, giữ cân nặng hợp lý, tránh thức khuya và hạn chế căng thẳng. Lối sống lành mạnh giúp hệ miễn dịch khỏe hơn, từ đó cơ thể chống lại vi khuẩn, nấm tốt hơn và giảm nguy cơ bệnh tái phát.

• Thăm khám phụ khoa định kỳ: Nhiều trường hợp viêm âm đạo tái đi tái lại là do chị em chủ quan hoặc không phát hiện sớm tác nhân khác kèm theo. Do đó, khám phụ khoa định kỳ (mỗi 6 tháng hoặc ít nhất 1 lần/năm) là thói quen rất nên duy trì. Khám định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề bất thường (viêm nhiễm, rối loạn tế bào, bệnh lây truyền…) để điều trị kịp thời trước khi bệnh nặng hơn. Đặc biệt, với những ai có tiền sử viêm âm đạo mạn tính, bác sĩ có thể tư vấn các biện pháp phòng ngừa bổ sung (ví dụ: đặt thuốc lợi khuẩn âm đạo, dùng gel acid lactic định kỳ hoặc sử dụng dung dịch vệ sinh chuyên dụng) để giảm khả năng tái phát.

Giải pháp hỗ trợ ngăn ngừa viêm âm đạo tái phát: Dung dịch vệ sinh Intimate Vỏ Sồi

Bên cạnh các biện pháp trên, việc sử dụng dung dịch vệ sinh phụ nữ phù hợp cũng là một cách hỗ trợ phòng ngừa viêm âm đạo tái phát hiệu quả. Trong số các sản phẩm trên thị trường, Intimate Vỏ Sồi là một gợi ý nổi bật dành cho chị em thường xuyên bị viêm nhiễm phụ khoa. Đây là dung dịch vệ sinh với thành phần chiết xuất vỏ sồi tự nhiên, được biết đến với tính chất kháng khuẩn nhẹ và làm se niêm mạc rất hữu ích. Vỏ sồi đã được sử dụng trong y học cổ truyền châu Âu để chăm sóc vùng kín nhờ chứa nhiều tannin – chất có khả năng săn se niêm mạc, giảm viêm và ức chế sự phát triển của vi khuẩn, nấm gây hại.

Dung dịch Intimate Vỏ Sồi giúp làm sạch dịu nhẹ vùng kín hàng ngày mà không làm thay đổi pH sinh lý của âm đạo. Sản phẩm duy trì được độ cân bằng tự nhiên của hệ vi sinh vùng kín, nhờ đó hạn chế vi khuẩn có hại sinh sôi quá mức. Đặc biệt, hoạt chất từ vỏ sồi còn tạo một lớp màng bảo vệ kháng khuẩn tự nhiên, giúp vùng nhạy cảm chống lại sự tấn công của mầm bệnh mà không gây khô rát hay kích ứng. Intimate Vỏ Sồi được thiết kế an toàn, dịu nhẹ cho da niêm mạc (phù hợp cả với phụ nữ da nhạy cảm, sau sinh hoặc thời kỳ tiền mãn kinh). Việc sử dụng dung dịch vệ sinh này hàng ngày kết hợp với các thói quen tốt nói trên sẽ góp phần ngăn ngừa viêm âm đạo tái phát một cách toàn diện.

Lưu ý: Dung dịch vệ sinh phụ nữ là sản phẩm hỗ trợ giữ gìn vệ sinh và cân bằng môi trường âm đạo, không phải thuốc chữa bệnh. Vì vậy, khi có dấu hiệu viêm nhiễm, chị em vẫn cần thăm khám bác sĩ để được điều trị đúng cách. Sau khi đã điều trị ổn định, có thể sử dụng sản phẩm như Intimate Vỏ Sồi trong sinh hoạt hàng ngày nhằm hỗ trợ phòng ngừa tái phát viêm âm đạo.

Kết luận

Viêm âm đạo tái phát nhiều lần là vấn đề sức khỏe phụ khoa khiến nhiều phụ nữ lo lắng, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu chúng ta hiểu rõ nguyên nhân và tuân thủ các biện pháp dự phòng phù hợp. Từ việc giữ vệ sinh đúng cách, duy trì lối sống lành mạnh, đến khám phụ khoa định kỳ và sử dụng thêm dung dịch vệ sinh thích hợp – tất cả đều góp phần bảo vệ “vùng kín” khỏe mạnh, duy trì hệ vi sinh cân bằng và ngăn chặn viêm nhiễm quay trở lại. Hãy chủ động chăm sóc sức khỏe phụ khoa của bản thân ngay từ những thói quen nhỏ nhất, để luôn tự tin và thoải mái trong cuộc sống!